काठमाडौं । बालबालिकालाई श्रमबाट मुक्त गराई शिक्षा, स्वास्थ्य र सुरक्षित भविष्य सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यका साथ आज विश्वभर विश्व बालश्रमविरुद्ध दिवस मनाइँदै छ । विभिन्न देशमा जनचेतनामूलक कार्यक्रम आयोजना गरी बालश्रम उन्मूलनको आवश्यकतामाथि ध्यानाकर्षण गराउँदै यो दिवस मनाउन लागिएको हो ।

यो दिवस सन् २००२ देखि अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (आइएलओ) को पहलमा हरेक वर्ष जुन १२ मा मनाउने गरिएको छ । यस दिवसले बालश्रमका कारण बालबालिकाको जीवनमा पर्ने असरबारे विश्व समुदायलाई सचेत गराउने लक्ष्य राखेको छ ।

पछिल्ला वर्षहरूमा बालश्रम न्यूनीकरणतर्फ केही सकारात्मक उपलब्धि हासिल भए पनि समस्या पूर्ण रूपमा समाधान हुन सकेको छैन । अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूको तथ्यांकले विश्वभर अझै करोडौँ बालबालिका विभिन्न प्रकारका श्रममा संलग्न रहेको देखाउँछ ।

विशेषगरी गरिबी, शिक्षा पहुँचको अभाव, सशस्त्र द्वन्द्व, प्राकृतिक विपत्ति तथा कमजोर सामाजिक सुरक्षाजस्ता कारणले बालश्रमको समस्या धेरै देशमा कायम रहेको विश्लेषण गरिएको छ । अफ्रिकी मुलुकहरूमा यसको प्रभाव बढी देखिए पनि एसिया तथा प्रशान्त क्षेत्रका केही देशहरूले पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेखनीय सुधार गरेका छन् ।

बालश्रममा संलग्न अधिकांश बालबालिका कृषि क्षेत्रमा कार्यरत रहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन् । यसबाहेक सेवा र औद्योगिक क्षेत्रमा पनि ठूलो सङ्ख्यामा बालबालिका श्रममा संलग्न हुने गरेका छन् ।

बालश्रम अन्त्यका लागि सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम विस्तार, सबै बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षाको पहुँच, परिवारको आर्थिक सशक्तीकरण तथा श्रमसम्बन्धी कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ ।

बालश्रमले बालबालिकाको शारीरिक, मानसिक र सामाजिक विकासमा दीर्घकालीन असर पार्ने भएकाले यसको अन्त्यका लागि सरकार, निजी क्षेत्र, समुदाय र अन्तर्राष्ट्रिय निकायबीच अझ बलियो सहकार्य आवश्यक रहेकोमा जोड दिइएको छ ।