काठमाडौं । सौरमासअनुसार प्रत्येक वर्ष साउन १ गते मनाइने साउने (कर्कट) सङ्क्रान्ति आज देशभर स्नान, दान, पूजा–आराधना तथा विभिन्न धार्मिक अनुष्ठान गरी श्रद्धापूर्वक मनाइँदैछ ।

वैदिक परम्पराअनुसार आज सूर्यले मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने भएकाले साउने सङ्क्रान्ति मनाइन्छ । यसै दिनदेखि सूर्य दक्षिणतर्फ गमन गर्ने अर्थात् दक्षिणायन सुरु हुने धार्मिक विश्वास छ । माघ १ गते सुरु हुने उत्तरायण र साउन १ गते सुरु हुने दक्षिणायनलाई सनातन हिन्दु परम्परामा विशेष महत्वका साथ मनाइन्छ ।

साउने सङ्क्रान्तिसँगै कृषिमा संलग्न समुदायले असारभरि खेतबारीमा काम गर्दा लागेको हिलोमैलोका कारण हुन सक्ने छालासम्बन्धी रोगबाट बच्ने विश्वाससहित ‘लुतो फाल्ने’ परम्परा पनि निर्वाह गर्ने चलन छ । संस्कृतिविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार यो परम्परा लोकविश्वास र स्वास्थ्य सचेतनासँग जोडिएको सांस्कृतिक अभ्यास हो ।

परम्पराअनुसार कागभलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, पानीअमला, कागती, अम्बा, नासपातीजस्ता औषधीय गुण भएका वनस्पति प्रयोग गरी ‘कण्डारक’ नामक राक्षसको पूजा गर्ने र अगुल्टो फाल्ने चलन रहेको छ । केही स्थानमा नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने, घण्ट बजाउने तथा ढोका बन्द गर्ने परम्परा पनि आजका दिन पालना गरिन्छ ।

साउन महिनालाई भगवान् शिवको आराधनाको विशेष महिना मानिन्छ । यस अवधिभर विशेषगरी सोमबारका दिन देशभरका शिवालयमा भक्तजनको उल्लेख्य भीड लाग्ने गर्दछ । महिलाले हरियो चुरा, हरिया वस्त्र तथा मेहन्दी लगाएर हरियाली, समृद्धि र सौभाग्यको प्रतीकस्वरूप साउने परम्परा मनाउने चलन पनि रहेको छ ।

साउने सङ्क्रान्तिका अवसरमा पशुपतिनाथ मन्दिरसहित देशभरका प्रमुख शिवालयमा बिहानैदेखि भक्तजनको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको छ ।