मोरङ । पूर्वी नेपालको मोरङ जिल्ला, लेटाङ नगरपालिका–९ स्थित जाते पछिल्लो समय धार्मिक तथा आध्यात्मिक गतिविधिका कारण परिचित बन्दै गएको छ । कुनै समय सामान्य ग्रामीण बस्तीका रूपमा चिनिने यो क्षेत्र अहिले देशका विभिन्न स्थानबाट भक्तजन तथा आध्यात्मिक यात्रामा निस्कने मानिसहरूको गन्तव्य बन्न थालेको छ । यसको केन्द्रमा शिवशक्ति बाबा धाम (आशीर्वाद शिवशक्ति साधना केन्द्र) रहेको छ ।

यस परिवर्तनसँग जोडिएको प्रमुख नाम हो—जगतगुरु शिवशक्ति बाबा अर्थात् सुजनकुमार पूर्वछाने मगर । लामो साधना, तीर्थयात्रा, आध्यात्मिक अभ्यास र सामाजिक सेवाको यात्राबाट उनी आज आफ्ना अनुयायीबीच आध्यात्मिक गुरुका रूपमा परिचित छन् ।

तर आज देखिने धाम र त्यसको संरचना उनको जीवनको सुरुवात भने होइन । ग्रामीण परिवेशमा जन्मिएर आध्यात्मिक खोज, साधना र विभिन्न आरोह–अवरोह पार गर्दै उनी मोरङको जातेसम्म आइपुगेका हुन् ।

इलामको ग्रामीण परिवेशमा जन्म
शिवशक्ति बाबाको वास्तविक नाम सुजनकुमार पूर्वछाने मगर हो । उनको जन्म वि.सं. २०३३ साल पुस २ गते तत्कालीन इलाम जिल्लाको लिम्बुडे गाउँ विकास समिति क्षेत्रमा भएको बताइन्छ । उनका पिता बलबहादुर पूर्वछाने मगर र माता फूलमाया पूर्वछाने मगर हुन् ।

सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएका सुजनकुमारको बाल्यकाल ग्रामीण परिवेशमै बित्यो । उनका अनुयायी तथा स्थानीय व्यक्तिहरूका अनुसार उनी बाल्यकालदेखि नै अन्य बालबालिकाभन्दा केही फरक स्वभावका थिए । एकान्तमा बस्ने, शान्त रहने तथा ध्यान र आध्यात्मिक विषयमा रुचि राख्ने प्रवृत्ति बाल्यकालदेखि नै देखिएको उनीहरू बताउँछन् ।

उनका अनुयायीहरूले बाल्यकालदेखि नै उनीमा आध्यात्मिक अनुभूति तथा मानिसका दुःख–पीडा बुझ्ने क्षमता रहेको विश्वास व्यक्त गर्दै आएका छन् । यस्ता अनुभवलाई उनीहरू उनको आध्यात्मिक यात्राको प्रारम्भिक आधारका रूपमा लिन्छन् ।

२२ वर्षपछि सुरु भयो आध्यात्मिक यात्रा
उमेर बढ्दै जाँदा सुजनकुमारको आध्यात्मिक झुकाव अझ गहिरिँदै गएको बताइन्छ । करिब २२ वर्षको उमेरपछि उनले सांसारिक जीवनभन्दा साधना र आध्यात्मिक यात्रालाई प्राथमिकता दिन थाले ।

त्यसपछि उनको जीवनको महत्वपूर्ण समय तीर्थयात्रा र साधनामै बित्न थाल्यो । नेपालका विभिन्न धार्मिक तथा साधनास्थलसँगै भारतका विभिन्न तीर्थस्थलमा पुगेर उनले ध्यान, साधना, मन्त्र तथा शिव–शक्ति आराधनासँग सम्बन्धित अभ्यास गरेको बताइन्छ ।

उनको साधनायात्रासँग भारतको कामाख्या देवी मन्दिर, वृन्दावन, काशी तथा नेपालको बराहक्षेत्रलगायतका धार्मिक स्थल जोडिन्छन् ।

लामो समयसम्म नियमित साधना, तीर्थयात्रा र अनिश्चित जीवनशैली अपनाउनुपर्दा आर्थिक तथा सामाजिक चुनौती पनि सामना गर्नुपरेको उनको जीवनकथामा उल्लेख छ ।

साधनापछि समाजमा फर्किए, सेवा सुरु गरे
लामो समयको साधनापछि समाजमा फर्किएका सुजनकुमारले आफूले सिकेको आध्यात्मिक ज्ञान र अनुभवलाई मानिसको सेवामा प्रयोग गर्ने बाटो रोजेको बताइन्छ ।

सुरुवाती दिनमा उनको साधना र गतिविधिप्रति सबैको विश्वास थिएन। कतिपयले शंकाको दृष्टिले हेरे भने कतिपयले आलोचना पनि गरे । तर उनले आफ्नो गतिविधिलाई निरन्तरता दिएको बताइन्छ ।

दुःखमा परेका मानिसलाई आध्यात्मिक परामर्श दिने, पूजा तथा साधनामा सहयोग गर्ने र आर्थिक रूपमा कमजोर व्यक्तिलाई सहयोग गर्ने गतिविधि विस्तार हुँदै गएपछि उनीसँग जोडिने मानिसको संख्या पनि बढ्दै गएको बताइन्छ ।

भक्तजनहरूले आफूले मानसिक शान्ति र आध्यात्मिक राहत पाएको अनुभव सुनाउन थालेपछि उनको प्रभाव क्षेत्र विस्तार हुँदै गएको दाबी गरिन्छ ।

विवाहपछि जाते बन्यो साधनाको मुख्य केन्द्र
विवाहपछि मोरङको लेटाङ नगरपालिका–९, जातेमा बसोबास गर्न थालेपछि शिवशक्ति बाबाको जीवनमा नयाँ अध्याय सुरु भएको बताइन्छ ।

जाते नै उनको मुख्य साधनाभूमि बन्यो । वि.सं. २०६३ सालदेखि उनले औपचारिक रूपमा भक्तजनलाई दर्शन दिने, आध्यात्मिक परामर्श गर्ने तथा दुःखमा परेका मानिससँग भेटघाट गर्ने गतिविधिलाई निरन्तरता दिएको बताइन्छ ।

सुरुमा सीमित व्यक्तिमात्रै उनीसम्म पुग्ने गरे पनि विस्तारै उनको गतिविधिबारे विभिन्न ठाउँमा जानकारी फैलिँदै गयो । भक्तजनको संख्या बढेपछि साधना र सेवा सञ्चालनका लागि व्यवस्थित संरचनाको आवश्यकता महसुस भयो ।

त्यसैक्रममा वि.सं. २०७९ सालमा ‘आशीर्वाद शिवशक्ति साधना केन्द्र’ संस्थागत रूपमा स्थापना गरिएको बताइन्छ । अहिले यही केन्द्रलाई भक्तजनहरूले शिवशक्ति बाबा धामका रूपमा चिन्ने गरेका छन् ।

धार्मिक संरचनासँगै विस्तार हुँदै धाम
हाल शिवशक्ति बाबा धाम धार्मिक स्थलसँगै आश्रम तथा साधना केन्द्रका रूपमा विकास भइरहेको छ ।

धाम परिसरमा विभिन्न धार्मिक संरचना निर्माण भएका छन् । तीमध्ये त्रिकालेश्वर शिवालय प्रमुख आकर्षणका रूपमा रहेको बताइन्छ । धार्मिक विश्वासअनुसार यहाँ विभिन्न देवी–देवतासँग सम्बन्धित आध्यात्मिक उपस्थिति रहेको भक्तजनहरू विश्वास गर्छन् ।

परिसरमा काली मन्दिर तथा हवनकुण्ड निर्माण गरिएको छ । विभिन्न धार्मिक अनुष्ठान, हवन तथा साधनाका गतिविधि सञ्चालन हुँदै आएको बताइन्छ ।

यसले जातेमा आउने भक्तजनको संख्या बढाउनुका साथै स्थानीयस्तरमा धार्मिक गतिविधि पनि बढाएको देखिन्छ ।

भक्तजनका लागि आश्रम र निःशुल्क भोजन
शिवशक्ति बाबा धामको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष आश्रम तथा भोजन व्यवस्था रहेको बताइन्छ ।

नेपालका विभिन्न जिल्लासँगै भारतको सिक्किम, दार्जिलिङ तथा आसामलगायतका स्थानबाट आउने भक्तजनका लागि आश्रममा बसोबास तथा निःशुल्क भोजनको व्यवस्था गरिएको बताइन्छ । 

आर्थिक रूपमा कमजोर भक्तजनलाई समेत भोजन उपलब्ध गराउने उद्देश्यले सञ्चालन गरिएको निःशुल्क भोजन व्यवस्थालाई धामको सामाजिक सेवाको एउटा पक्षका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

धाममा हुने गतिविधिका कारण जातेमा आउने मानिसको आवागमनसमेत बढेको स्थानीयस्तरमा देखिन थालेको बताइन्छ ।

धर्मसँगै सामाजिक सेवामा जोड
शिवशक्ति बाबाको गतिविधि धार्मिक तथा आध्यात्मिक क्षेत्रमा मात्र सीमित नरहेको धामसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको भनाइ छ । आश्रम तथा धाममार्फत अनाथ, विपन्न तथा आर्थिक रूपमा कमजोर बालबालिकालाई शैक्षिक सामग्री, पोसाक तथा आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने काम हुँदै आएको बताइन्छ ।

त्यसैगरी प्राकृतिक विपत्ति तथा आपत्कालीन अवस्थामा राहत र सहयोगका गतिविधिमा समेत धाम सहभागी हुँदै आएको दाबी गरिएको छ । यसले धार्मिक संस्थाको भूमिका पूजा तथा अनुष्ठानमा मात्र सीमित नराखी सामाजिक सेवासँग जोड्ने प्रयासका रूपमा समेत हेर्न सकिन्छ ।

भविष्यमा थप संरचना निर्माणको योजना
शिवशक्ति बाबा धामलाई अझ व्यवस्थित र आकर्षक आध्यात्मिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने योजना अघि बढाइएको बताइन्छ । प्रस्तावित योजनामा ५१ फिट अग्लो पञ्चकन्या पाथीभरा मन्दिर, पञ्चमुखी शिवालय तथा हनुमान मन्दिरलगायतका संरचना निर्माण गर्ने योजना रहेको उल्लेख छ ।

योजना कार्यान्वयन भए धामको धार्मिक संरचना थप विस्तार हुने र पूर्वी नेपालको धार्मिक पर्यटनमा यसको भूमिका बढ्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

तर यस्ता योजनाको कार्यान्वयन, आर्थिक स्रोत, निर्माणको अवस्था र व्यवस्थापनसम्बन्धी विवरणलाई सार्वजनिक तथ्य तथा आधिकारिक कागजातबाट पुष्टि गर्दै अघि बढ्नु आवश्यक हुन्छ ।

भक्तजनका लागि आध्यात्मिक गुरु
शिवशक्ति बाबाका अनुयायीहरूका लागि उनी मुख्यतः आध्यात्मिक गुरुका रूपमा परिचित छन् । धाममा आउने भक्तजनहरूले व्यक्तिगत समस्या, पारिवारिक तनाव तथा मानसिक अशान्तिजस्ता विषयमा आध्यात्मिक परामर्श लिने गरेको बताइन्छ ।

यद्यपि आध्यात्मिक अभ्यास र चिकित्सकीय उपचारबीच स्पष्ट सीमा राख्नुपर्ने हुन्छ । कुनै पनि गम्भीर स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिले आध्यात्मिक अभ्यासमा मात्र निर्भर नभई योग्य स्वास्थ्यकर्मीबाट आवश्यक परीक्षण तथा उपचार लिनु महत्वपूर्ण हुन्छ ।

संघर्षबाट स्थापित धामसम्म
शिवशक्ति बाबाको जीवनयात्रालाई हेर्दा आजको धाम एकैपटक निर्माण भएको देखिँदैन । इलामको ग्रामीण परिवेशबाट सुरु भएको जीवन, बाल्यकालदेखिको आध्यात्मिक झुकाव, युवावस्थाको तीर्थयात्रा र साधना, त्यसपछि समाजमा फर्किएर सेवा गर्ने प्रयास हुँदै उनी मोरङको जातेसम्म आइपुगेको देखिन्छ ।

वि.सं. २०६३ सालदेखि भक्तजनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको गतिविधि र वि.सं. २०७९ सालमा स्थापना भएको आशीर्वाद शिवशक्ति साधना केन्द्र अहिले शिवशक्ति बाबा धामका रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ ।

धाममा निर्माण भएका धार्मिक संरचना, आश्रम, निःशुल्क भोजन तथा सामाजिक सेवाका गतिविधिले जाते गाउँको परिचयसमेत क्रमशः बदलिँदै गएको स्थानीय तथा भक्तजनहरूको भनाइ छ ।

एक समय सामान्य ग्रामीण बस्तीका रूपमा चिनिएको जाते अहिले धार्मिक गतिविधिको केन्द्रका रूपमा परिचित हुँदै गएको छ । यस परिवर्तनको केन्द्रमा रहेको शिवशक्ति बाबाको जीवनकथा भने साधना, संघर्ष, विश्वास र सेवाको लामो यात्राका रूपमा प्रस्तुत हुँदै आएको छ ।