गुल्मी जिल्लामा दशैँका बेला नाचिने सराय नाच संरक्षण अभावमा सङ्कटमा परेको छ । प्राय दशैँको टीकाको दिनदेखि पूर्णिमाको दिनसम्म सराय नाच नाचिन्छ ।

तरबार, खुडा र खुकुरी नचाउँदै पञ्चेबाजाको तालमा सामूहिक रुपमा सराय नाच नाचिन्छ । तर, यो कला पुस्तान्तरण नहुँदा सराय नाच सङ्कटमा परेको हो ।
यही चिन्ताले गुल्मीको इस्मा गाउँपालिका वडा नम्बर २ का केही युवाले यसको संरक्षणको प्रयास थालेका छन् ।
 

‘यो हाम्रो संस्कृतिक, परम्परा र मौलिक कला हो । यसलाई संरक्षण गर्नुपर्छ भनेर युवाहरुको सक्रियता बढाइएको छ,’ इस्मा गाउँपालिका वडानम्बर २ युवा राजेन्द्रविक्रम कुँवरले भने । उनले पुराना पुस्ता सकिँदै जाँदा पुराना कला संस्कृति पनि मेटिँदै जाने भएकाले यसको संरक्षणमा सबै लाग्नुपर्ने बताए ।

गुल्मीका अर्जै, अमरपुर, इस्मामैदान, धुर्कोट, ताल्तुङ, धागिथुम, चोयगा लगायतका स्थान उत्कृष्ट सराय नाचका लागि चर्चित छन् । यो अर्घाखाँची, कपिलवस्तु, प्युठान र दाङका विभिन्न कोट र शक्तिपिठहरुमा सराय नाच नाचिन्छ ।

तर नाच्ने कला युवामा पुस्तान्तरण नहुँदा यसको मौलिकता पनि मासिँदै गएको छ । मन्दिर क्षेत्र, चौर वा कुनै सार्वजनिक स्थानमा गाउँका सबै भेला भएर सराय नाच नाच्ने र हेर्ने चलन परापूर्वकालदेखि नै चल्दै आएको हो । यो दशैँका बेलामा घरमा आएका साथीसङ्गीसँग भेट्ने गतिलो अवसर पनि हो ।